De trolleybus in Antwerpen

Door de groei van de Antwerpse haven in de jaren 1920 kijken de Tramways uit naar nieuwe mogelijkheden om deze te ontsluiten. Eind jaren 1920 komt hierbij de trolleybus kijken.

De eerste proeven met dit nieuwe vervoermiddel vinden plaats op 14 augustus 1929 tussen het Zuidstation en de Petroleumtanks (lijn 13). Hiervoor wordt bus 1 ingezet. Dit was een herbouwde bus van het merk Straker-Squire, afkomstig van de Antwerpsche Autobussen. Op het chassis werd een nieuw koetswerk gebouwd, als motor werd een ACEC type MTV20 (46 pk) ingebouwd.

Vanaf 7 september 1929 wordt tramlijn 13 in een gemengde tram- en trolleybusexploitatie omgezet.

Het succes van de gemengde exploitatie tram-trolleybus doet de Tramways beslissen om de overige Straker-Squire bussen (7 stuks) om te vormen tot trolleybussen. In afwachting van hun ombouw, wordt de trolleybusexploitatie opgeschort tussen februari 1930 en 12 januari 1931. De maanden daarop (tot 21 september) wordt lijn 13 volledig met trolleybussen uitgebaat. Deze proeven werden gehouden met de bedoeling de twee verlieslatende buslijnen in de haven te vervangen door trolleybusdiensten.

Op lijn 13 was naast de Straker-Squire bussen (waarvan we hier bus 7 zien) ook de Auto-Traction TB.24 werkzaam.

TB.7 en TB.24

De havenlijn

Oorspronkelijk was tussen de Noorderplaats en de Mexicobrug een tramlijn voorzien, waarna de trolleybus aansluiting zou geven richting Kaai 204. Het was echter nog wachten op de wet op de trolleybussen vooraleer met de dienst begonnen kon worden. De wet verscheen in het Staatsblad van 5 september 1931.

In 1932 worden de luchtlijnen opgehangen. De trolleybusuitbating tussen de Mexicobrug en Kaai 204 begint op 15 februari 1933, dit met de acht Straker-Squire trolleys. In een van de stad Antwerpen gekochte loods op Kaai 192 wordt de stelplaats en atelier ingericht. Op 2 juli 1935 bereikt de lijn de Noorderplaats, dit via de nieuw aangelegde Noorderlaan. De tramplannen waren opgeborgen omdat er teveel spoorwegenovergangen lagen.

TB.25 was een wat vreemde eend in de bijt. Deze drieasser werd door de Britse firma Guy Motors geleverd.

TB.25

Ondertussen was het park twee bussen rijker geworden. Trolley 24 - besteld in 1929 - werd gebouwd op een Minerva-chassis, waarop door Ragheno een koetswerk gebouwd werd. Deze bus werd in 1932 door de TULE getest. Trolley 25 is afkomstig van de Britse constructeur Guy.

Lijn 6: van tram naar trolley

In 1937 beslissen de Tramways om hun tramlijn 6 naar een trolleybuslijn om te vormen. Redenen waren de soms moeilijke doorgang in het noordoosten van de stad, en de nood om de lijn vanuit de Pothoek tot de Gravinstraat/Turnhoutsebaan te verlengen.

Vanaf 1 september 1938 rijden de trolleys bussen de Gravinstraat en de Pothoek. Op 24 september bereikt ze het Brouwersvliet en op 20 oktober het Zuidstation.

Het materieel voor de nieuwe lijn werd bij de Luikse constructeur Fabrique Nationale d'Armes de guerre besteld. 15 bussen - die reeks 31-45 gaan vormen - worden in april 1937 besteld. Het model komt overeen met de T.36 die bij de TULE rijden. Ze worden in een bruin-crème livrei gestoken.

Een F.N. op weg op lijn 6. Kruispunt Italiëlei en Paardenmarkt.

TB op lijn 6

Andere projecten blijven op tafel liggen, zoals de omvorming naar trolleybusexploitatie van lijn 13. Het KB van 1 februari 1940 machtigt de maatschappij om de omschakeling door te voeren. Het uitbreken van de oorlog zou hier echter een stokje voor steken.

Tijdens de oorlog

Vanaf 17 mei 1940 wordt de uitbating gestaakt. Omdat de havenzone verboden terrein wordt, moet de garage verlaten worden. Op 26 mei 1940 herneemt de trolleybus de dienst tussen Borgerhout en het Brouwersvliet; begin juli bedient de trolley opnieuw de ganse lijn. Vanaf mei 1943 worden de luchtlijnen in de haven opgebroken.

Desondanks de opvorderingen door de Duitsers van bussen 31-35, blijft de lijn uitgebaat met het resterende materieel. De 31-35 komen uiteindelijk in Aken terecht, waar ze op lijn 51 (Aken-Baesweiler) gaan rijden. Pas op 15 januari 1945 zijn ze terug in de Scheldestad.

Tussen 5 september en 20 december 1944 ligt de volledige exploitatie stil.

Eind 1944, begin 1945 begint de exploitatie weer op gang te komen, ondanks herhaaldelijke Duitse luchtaanvallen. Vanaf 19 december 1944 verschijnen de trolleys terug op lijn "31" (het nieuwe nummer) tussen Kaai 110 en Kaai 192. Pas vanaf 10 februari 1945 wordt de volledige lijn Noorderplaats-Kaai 204 terug uitgevoerd.

De Tramways verlaten de garage op Kaai 192 en verhuizen de trolleybussen naar de loods Pothoek. Tussen de Noorderplaats en de kruising met lijn 6 wordt een trolleydraad voorzien op tramlijn 1.

De TAO - die in 1946 de uitbating van de Tramways overneemt - wilden trolleybuslijn 6 vanuit Borgerghout naar Berchem en het Zuidstation verlengen om zo een ringlijn te maken. Uiteindelijk kiest ze toch voor de bus: in 1948 wordt lijn 34 ingereden tussen het Groeningerplein en het Zuidstation.

Bij de verbouwing van de Straker-Squire bussen werd ook ruimte voorzien voor een filmkast. TB.3 rijdt 'n café op Kaai 142 voorbij op weg naar z'n eindpunt.

Kaai 142

Tussen 1949 en 1953 wordt het oude materieel volledig vernieuwd. De Straker-Squire bussen 2-3 en 6-8 krijgen een nieuwe carrosserie. Ook bus 1 - die al afgevoerd was - zal uiteindelijk een nieuw koetswerk krijgen. Bussen 4 en 5 waren tijdens de oorlog verloren gegaan. In de FNs wordt ook een post voor de ontvanger geïnstalleerd.

Het einde van de trolleybus

Het stopzetten van de trolleyexploitatie van lijn 31 op 30 september 1955 en het afvoeren van de oudere trolleybussen zet het einde van de trolleybus in.

Een duoportret van een trolleybus op lijn 6 en een tram op lijn 1, met het imposante Zuidstation als achtergrond. Lijn 1 zou in juni 1965 ook verbust worden.

Zuidstation

In 1961 wordt een eerste FN (TB.31) na een ongeval afgevoerd, gevolgd door de TB.32 en 40 in 1963.

Wanneer in 1964 de MIVA de TAO vervangt, luidt dit het definitieve einde van de trolleybusexploitatie in. Op 17 maart 1964 worden de trolleybussen geleidelijk door bussen vervangen. Slechts twee trolleys rijden op maandag 30 maart 1964 nog uit om ritten op lijn 6 te verzekeren.

Terug naar boven