Edouard Empain (1852-1929)

De trams van de RELSE bepaalden tot de jaren 1960 het stadsbeeld van Luik en Seraing. © Coll. M. Reps.

Edouard Empain wordt op 20 september 1852 geboren in het Henegouwse Beloeil als zoon van een onderwijzer. Omdat hij niet kon gaan studeren, begon hij reeds vroeg als technisch tekenaar te werken en behaalde hij zijn diploma als ingenieur voor de Middenjury.

Empain barst van ambitie. In 1878 neemt hij de leiding van een steengroeve in de omgeving van Namen. Ggeconfronteerd met een gebrek aan bereikbaarheid tussen de stad en het randgebied, besluit hij om nieuwe tramlijnen te bouwen.

Maar om dergelijke projecten te realiseren heb je financiële middelen nodig. Daarom sticht hij in 1881 een eigen investeringsbank: de Banque Empain (later gekend als de Banque Industrielle Belge); die een aandelenportefeuille opbouwt.

Nog in 1881 ziet de Compagnie Générale des Tramways à voie étroite het licht. Om aan de aanbesteding voor de tramlijn tussen Luik en Jemeppe deel te nemen sticht Edouard Empain in 1881 de Société des Railways Economiques de Liège-Seraing et extension (RELSE), waarmee hij met veel succes in het Luikse de eerste tramuitbatingen van België realiseert. De RELSE zullen later nog diverse concessies binnenhalen, waaronder de lijn aan de Kust, of de lijn tussen Brussel en Tervuren. De RELSE sticht ook diverse dochterbedrijven zoals de ETG (Gent) en TEPCE (Charleroi).

Edouard Empain.

Als tegenreactie richtte de Belgische Staat in 1884 de Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen op. Empain richtte zich vanaf dan meer op Frankrijk waar hij verscheidene maatschappijen oprichtte voor de bouw en exploitatie van stedelijke tramlijnen.

In 1898 sticht hij de holding Fédération Française et Belge des Tramways, die later ingebed wordt in de Fédération d'Entreprises de Transports et d'Electricité.

In 1900 realiseerde hij met de door hem in 1899 opgerichte maatschappij Compagnie du Chemin de Fer Métropolitain de Paris de bouw van de eerste lijn van de metro van Parijs. Ondanks het feit dat er dodelijke ongevallen gebeurden bleef hij de metro verdedigen en werd de tweede lijn geopend in 1903.

Trams hebben stroom nodig. Om niet afhankelijk te worden van elektriciteitsproducenten besluit Empain zijn eigen electriciteit op te wekken. In 1904 zien we de geboorte van de Electricité du Pays de Liège, het jaar erop worden nog verschillende elektriciteitsmaatschappijen opgericht.

Empain en Leopold II konden het op zakelijk gebied goed met elkaar vinden. In Charleroi nam hij (op vraag van de koning) in 1904 de door Julien Dulait opgerichte firma Electricité et Hydraulique over en veranderde de naam in Ateliers de Construction Électrique de Charleroi (ACEC); met als doel het versterken en verder uitbouwen van de Belgische industrie. Ook was hij één van de weinige gulle financiers van Leopolds avonturen in Kongo. In 1904 wordt daar de Compagnie des Chemins de Fer des Grands Lacs Africains opgericht. Het net zou Katanga met de Indische Oceaan gaan verbinden. Leopold II toonde zijn dankbaarheid in de vorm van een adellijke titel: vanaf 1907 mocht Empain zich baron noemen.

Zijn grootste verwezenlijking realiseerde Empain aan de rand van de Egyptische hoofdstad Caïro waar hij de luxueuze stadswijk Heliopolis bouwde. In 1906 richtte hij de maatschappij Helios Oasis Company op. Deze maatschappij kocht grote stukken woestijngrond op aan de rand van de hoofdstad. Op enkele jaren tijd verrees hier een nieuwe stad met brede lanen, paardenrenbaan, golfbaan, hotels en paleizen. Empain bouwde er zijn eigen paleis in Hindu-stijl.

Als in 1914 de Grote Oorlog uitbreekt wordt Empain verantwoordelijk voor de bewapening en de technische diensten van het Belgische leger, waaronder het herstel van de spoorlijnen viel. Hij kreeg van koning Albert I de rang van generaal-majoor. In 1918 werd hij adjudant van de koning.

Empain staat bekend ook als mecenas. Hij realiseerde samen met de Belgische Staat de aankoop van een mastaba en andere kunstwerken voor de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België.

Baron Empain stierf op 22 juli 1929 op zijn landgoed te Sint-Pieters-Woluwe. Tijdens zijn leven had hij blijk gegeven van een uitgekiend zakelijk genie die hem een ongekend fortuin opleverde. Hij had een neus voor de behoeften van de tijd, en speelde er graag op in. Een van z’n erfgenamen is het huidige Tractebel.

Terug naar boven